Trường Chính trị Tôn Đức Thắng Tỉnh An Giang

Một số vấn đề cơ bản về đề cương nghiên cứu khoa học

02:18 07/09/2017

     Trong các nhiệm vụ của giảng viên trường chính trị, nhiệm vụ nghiên cứu khoa học là một phần không thể thiếu. Trước khi tiến hành một nghiên cứu khoa học nào đó, người thực hiện nghiên cứu cần tiến hành viết đề cương nghiên cứu khoa học (Research proposal). Đề cương nghiên cứu khoa học là cái nhìn đầu tiên của người khác đối với nghiên cứu nên cần phải được xem xét thận trọng. Bài viết này xem xét một số yếu tố cơ bản của đề cương nghiên cứu khoa học bao gồm: Lý do cần có đề cương nghiên cứu khoa học, sự khác biệt giữa đề cương và báo cáo kết quả nghiên cứu cũng như xem xét cấu trúc đề nghị của một đề cương nghiên cứu khoa học. Trong bài viết cũng đồng thời trình bày một số đặc điểm văn phong đặc trưng của lĩnh vực nghiên cứu, một trong những yếu tố có tác động đến sự thành công của đề cương nghiên cứu khoa học và một số lỗi thường gặp trong đề cương nghiên cứu khoa học.

     Trước khi tiến hành nghiên cứu hay thí nghiệm thì người tiến hành nghiên cứu cần phải có quy trình và kế hoạch. Những quy trình và kế hoạch này cần phải được hoạch định trong một tài liệu gọi là đề cương nghiên cứu. Trong đó, nhà nghiên cứu trình bày chương trình làm việc của mình. Trong một công trình nghiên cứu, đề cương chính là loại tài liệu quan trọng nhất vì nó giúp nhà nghiên cứu xác định rõ ràng ý tưởng của mình để tiến hành làm việc cho hiệu quả, thông qua đề cương nghiên cứu mà nhà tài trợ xem xét có duyệt cấp kinh phí hay không. Bên cạnh đó đối với một số đề tài cần sự chấp thuận của chính quyền, đề cương nghiên cứu là tài liệu quan trọng mà qua đó người có thẩm quyền sẽ xem xét có cấp quyền thực hiện hay không.

Đề cương nghiên cứu không nên bị nhầm lẫn với báo cáo kết quả nghiên cứu vì những đặc trưng riêng biệt của nó như:

  • Trong đề cương, vấn đề chủ yếu chính là phương pháp dùng để thực hiện nghiên cứu. Còn trong báo cáo kết quả nghiên cứu vấn đề chủ yếu chính là trình bày kết quả của cuộc nghiên cứu.
  • Trong đề cương, tác giả không thực hiện phân tích dữ liệu mà tập trung đến cách dùng dữ liệu sau nghiên cứu, phần phân tích dữ liệu ngược lại chính là nội dung chủ chốt trong báo cáo kết quả nghiên cứu.

Cấu trúc đề cương nghiên cứu khoa học ở Việt Nam thường bao gồm nhiều phần, tuy nhiên thường viết dài về bối cảnh và tổng quan tài liệu, ngắn về phương pháp. Ở đây xem xét những mục chính mà một đề cương nghiên cứu khoa học cần phải có và nên tập trung vào, tránh lan man làm người đọc bị phân tâm:

- Tổng quan tài liệu/tóm lược

- Mục tiêu cụ thể

- Bối cảnh và tầm quan trọng

- Kết quả nghiên cứu sơ khởi

- Phương pháp, kế hoạch nghiên cứu

- Tài liệu tham khảo

     Một khía cạnh quan trọng khác đối với đề cương nghiên cứu khoa học chính là văn phong. Trong các văn bản khoa học nói chung và đề cương nghiên cứu khoa học nói riêng, cách viết cách diễn đạt rất khác với văn phong trong đời sống hàng ngày hoặc trong văn chương. Để đảm bảo đề cương nghiên cứu khoa học đạt được hiệu quả cần có, người viết đề cương cần nắm vững một số tính chất cơ bản của văn phong khoa học như sau:

     Trong sáng, đó là tránh viết những câu văn rườm rà, những cách hành văn dễ gây hiểu lầm, hiểu sai cho người đọc.

     Câu văn trong khoa học phải chứa thông tin, nếu không có, đó là câu văn thừa. Ở đây xin phép lấy ví dụ của GS. Nguyễn Văn Tuấn:Công trình nghiên cứu có 2 mục tiêu.” Đây là câu văn thừa vì đọc xong câu văn người đọc không có bất cứ một nội dung nào cả; người đọc kì vọng 2 mục tiêu đó là gì và tự hỏi tại sao tác giả không viết ra. Nhưng nếu viết “Công trình nghiên cứu có 2 mục tiêu: xác định ảnh hưởng của can thiệp, và xác định yếu tố nguy cơ” thì đó là một câu văn có thông tin.

     Đơn giản, là dùng từ ngữ dễ hiểu, chính xác, câu văn ngắn gọn, tránh viết những câu hoa mỹ nhưng dài dòng luộm thuộm. Thay vì dùng từ gốc Hán, nên cố gắng sử dụng các từ gốc Việt.

     Chính xác nghĩa là biết cách định lượng hóa thông tin. Tiếng Việt có những từ như : khoảng, xấp xỉ, đa số, phần lớn, gần, nói chung,… Những từ này không mang tính định lượng cao. Trong khi đó, khoa học là cân đo đong đếm, cần cố gắng tránh sử dụng những từ mù mờ như vậy khi có thể. Thay vì nói « đa số học viên… » thì « 85% học viên … » sẽ cụ thể hơn.

    Khách quan là cách viết phi cảm tính, không để cảm xúc xen vào trong câu văn. Ví dụ:  « Việc thay đổi hình thức thi có ý nghĩa nhất định với việc dạy và học chính trị… » sẽ ít cảm tính hơn « Việc thay đổi hình thức thi rất có ý nghĩa với việc dạy và học chính trị… » . Khách quan còn thể hiện ở chỗ không viết những câu kết luận không có chứng cứ, những câu giả định như « Ai cũng biết rằng… »

     Cấu trúc logic là sự cố gắng sắp xếp ý tưởng một cách khúc chiết, có trước có sau. Nếu muốn sử dụng một khái niệm mới cần phải có giải thích trước đó để người đọc nắm rõ. Cấu trúc câu, đoạn còn giúp người viết nhấn mạnh được ý tưởng, chủ đề, từ đó tạo nên những hiệu ứng khác nhau.

     Khi đã hoàn thành xong đề cương nghiên cứu, trước khi trình bày trước hội đồng tác giả nên thận trọng xem lại và chỉnh sửa các lỗi nếu có. Một số lỗi phổ biến trong đề cương nghiên cứu khoa học đã được GS. Moghimi liệt kê gồm có :

  • Thất bại trong việc cung cấp bối cảnh rõ ràng để dựng câu hỏi.
  • Thất bại trong việc phân định các ranh giới cho nghiên cứu.
  • Thất bại trong việc trích dẫn các nghiên cứu then chốt.
  • Thất bại trong việc trình bày chính xác các đóng góp về lý thuyết và thực nghiệm của các nhà nghiên cứu khác.
  • Thất bại trong việc giữ tập trung vào câu hỏi nghiên cứu.
  • Thất bại khi phát triển các luận cứ mạch lạc và thuyết phục.
  • Quá nhiều chi tiết trong các vấn đề thứ yếu, trong khi vấn đề chủ yếu lại không đủ thông tin.
  • Dông dài, lan man.
  • Tham khảo và trích dẫn sai quy cách.
  • Sai quy cách APA.
  • Viết lách cẩu thả.

    Hoàn hành công tác chỉnh sửa cũng là lúc tác giả có thể chuẩn bị để trình bày đề cương trước hội đồng. Tuy nhiên nếu cẩn thận người viết đề cương cũng có thể đem cho những người có chuyên môn trong lĩnh vực mình đang nghiên cứu, hoặc những người quản lý trong những ngành nghề có liên quan xem vì suy nghĩ cũng như lợi ích của các đối tượng đó có khác so với tác giả. Những góc nhìn khác nhau có thể giúp cho những đối tượng khác thấy được những điểm chưa được thuyết phục trong đề cương, từ đó giúp người viết hoàn thiện hơn đề cương của mình trước khi trình bày trước hội đồng.

     Từ đây có thể thấy đề cương nghiên cứu khoa học đóng vai trò hết sức quan trọng. Đề cương nghiên cứu ảnh hưởng rất nhiều đến thành bại của cuộc nghiên cứu khoa học vì đó là bộ mặt, là cái nhìn đầu tiên của người tài trợ, cơ quan cấp phép đối với nghiên cứu. Cần phải xem xét viết đề cương khoa học cho kỹ càng, thận trọng trong câu từ để có thể giữ được tính thuyết phục cao nhất đối với người đọc.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Moghimi, D. F. (2017). Purpose and Writing a Research Proposal. Long Xuyen, An Giang.

Tuấn, N. V. (2011). Cách viết đề cương nghiên cứu khoa học. Hồ Chí Minh: Đại học Quốc gia TPHCM (VNU).

Trương Thị Thanh Tuyền

Khoa LLMLN, TTHCM

Responsive image
 

 

các tin khác