Trường Chính trị Tôn Đức Thắng Tỉnh An Giang

Mở rộng tầm nhìn với critical thinking

10:25 10/05/2017

Critical thinking là một khái niệm xuất hiện rất nhiều trong lĩnh vực học thuật của Anh và nhiều quốc gia tiên tiến khác. Khái niệm này đã xuất hiện trong tiếng Việt tuy nhiên cách dịch vẫn còn chưa được thống nhất.

 

     Từ “critical” bắt đầu xuất hiện từ giữa thế kỷ 16, bắt nguồn từ tiếng La-tinh “criticus”, từ này là có nguồn gốc từ tiếng Hy Lap “kritikos” nghĩa là “quyết định, đánh giá, phê bình”(1). Vì bản chất của từ “critical” trong tiếng Anh mang nghĩa phổ biến nhất là “expressing disapproval” nghĩa là thể hiện sự không tán thành, phản đối, chê bai. Cho nên cụm “critical thinking” thường được dịch là “tư duy phê phán” hoặc “tư duy phản biện”. Tuy nhiên vẫn có một số cá nhân và cả bản thân tác giả bài viết chưa thấy hài lòng lắm với cách hiểu và dịch này. Bởi vì dịch như thế là chưa lột tả được cái cốt lõi của một quá trình tư duy hết sức quan trọng trong sự khát khao tri thức của nhân loại, dịch như thế có thể dẫn đến cách hiểu một chiều về “critical thinking”.

 

     Vậy cần phải hiểu “critical thinking” như thế nào cho đúng? Từ điển Cambridge online cho nghĩa của cụm “critical thinking” như sau: “the process of thinking carefully about a subject or idea, without allowing feelings or opinions to affect you”(2). Tạm dịch là quá trình suy nghĩ kỹ lưỡng về một chủ đề hoặc một tư tưởng trong đó không được để cảm xúc hay các ý kiến khác chen vào. Như vậy “critical thinking” nên được hiểu là tư duy chỉ để hiểu về sự vật hiện tượng, không bị ảnh hưởng bởi các quan điểm khác, cũng không có cảm xúc, chỉ đơn thuần là suy nghĩ thật tường tận. Một số người yêu thích tri thức, suy luận dịch nó là “tư duy nhận xét”, “khả năng phân tích và phê bình”, “óc suy xét”, tuy những cách dịch này còn chưa hàm súc, chưa lột tả hết được ý nghĩa của cụm từ này nhưng đã tránh được cái cảm giác tiêu cực của cách hiểu “tư duy phê phán”.

 

     Critical thinking (xin được phép giữ nguyên tiếng Anh) tại sao lại quan trọng? Trong một tập thể, khi một ý kiến được đưa ra lập tức nhận được sự ủng hộ hoàn toàn thì đây có phải là điều tốt khi nó biểu hiện tính đoàn kết cao độ của tập thể đó? Hãy hỏi bản thân khi ta mặc nhiên chấp nhận mọi ý kiến xung quanh không có chút thắc mắc thì có phải là ta đang thuận theo điều tốt, là có ích cho chính chúng ta? Câu trả lời sẽ là không, nếu suy luận logic, khi một tập thể cùng hướng về một ý kiến thì nếu ý kiến đó là tốt tập thể đó sẽ tiến lên phía trước, nếu ý kiến đó không đúng ngược lại tập thể sẽ bị lùi lại. Do đó cả tập thể cùng đồng lòng chưa hẳn là sẽ mang lại điều gì tốt đẹp cho cả tập thể. Ngược lại với bản thân mỗi người cũng vậy, nếu mặc nhiên chấp nhận hết mọi ý kiến, mọi luồng thông tin thì cũng đâu đảm bảo tất cả đều chính xác. Xây dựng “critical thinking” là tập cho bản thân một cách nhìn nhiều chiều, không để cho bất kỳ một cái bóng nào che phủ cách suy nghĩ của mình và từ đó không ngừng đặt câu hỏi để tìm ra được sự thật, cái chính xác nhất. Chính vì có “critical thinking” mà nhân loại mới không ngừng tiến bộ bởi những vĩ nhân mà trong thời đại của họ được coi là lập dị, là sai lầm. Nhà thiên văn học Nicolaus Copernius ở thế kỷ XVI đã không để cho những ý kiến về việc Mặt Trời quay quanh Trái Đất chen vào suy nghĩ của mình, ông đã tự tính toán và khám phá ra sự thật Mặt Trời mới nằm ở tâm của Thái Dương hệ chứ không phải Trái Đất(3).

 

     Critical thinking còn góp phần ngăn chặn việc lan truyền những thông tin không chính xác. Tác giả Noah Tavlin trong bài viết “Thông tin sai có thể lan truyền đến đâu”(4) đã trình bày hiện tượng “đưa tin xoay vòng”, một cơ quan A đưa tin sai và cơ quan B in lại mẩu tin đó sau đó cơ quan A lại dùng trích dẫn nguồn từ cơ quan B. Tốc độ lan truyền thông tin nhanh và mạnh trong thời đại ngày nay đã tạo điều kiện lý tưởng cho hiện tượng “đưa tin xoay vòng” và đồng thời do cần viết bài nhanh, nhiều người đã tham khảo từ những nguồn không đáng tin cậy lắm như bách khoa toàn thư mở (vốn được nhiều người chỉnh sửa) mà không có thời gian kiểm chứng. Khi mà người dân bắt đầu trở nên hời hợt và chỉ muốn có thông tin nhanh nhất, sự sai lệch càng dễ dàng bị tiêm nhiễm và tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức phản động truyền bá những tin tức không đúng sự thật. Xây dựng critical thinking giúp cho mỗi người không ngừng đặt câu hỏi với chính mình và độ tin cậy của mỗi một mẩu tin hằng ngày, cố gắng theo dõi nguồn thông tin gốc từ đó giúp tốc độ lan truyền của thông tin sai lệch chậm lại. Bên cạnh đó, vì critical thinking hạn chế cảm xúc nên sẽ giúp người sở hữu tránh xa được những thông tin mang tính cảm tính.

 

     Ở trường chính trị Tôn Đức Thắng, chủ trương lấy người học làm trung tâm chính là góp phần xây dựng critical thinking. Người học có critical thinking sẽ tự giác suy nghĩ cẩn thận về vấn đề, không được để cho cảm xúc lấn át. Với những suy nghĩ riêng của mình, người học có thể đặt thêm câu hỏi với giảng viên để làm sáng tỏ vấn đề, giúp cho buổi học có kết quả tích cực khi giảng viên cũng phải không ngừng lập luận chắc để giúp cho học viên hiểu được vấn đề. Những buổi thảo luận với các thành viên có cái nhìn nhiều chiều sẽ trở nên sinh động hơn, đồng thời đạt được hiệu quả cao do những người có critical thinking luôn quan tâm đến tính chính xác của thông tin và hỗ trợ lập luận của mình bằng những dẫn chứng cụ thể, có nguồn gốc rõ ràng.

 

     Điều quan trọng nhất, critical thinking sẽ gián tiếp mở rộng tầm nhìn của mỗi người. Luôn không ngừng đặt câu hỏi và nghi vấn chính là cách tốt nhất để khám phá thế giới. Đồng thời hành trình kiểm chứng thông tin sẽ mở ra cho chúng ta những con đường mới của sự thật, nơi thỏa được khát khao tri thức chân chính của loài người.


NGUỒN THAM KHẢO

(1) Oxford Advanced Learner’s Dictionary 8th edition.

(2) Cambridge Online Dictionary:

http://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/critical-thinking?q=critical%20thinking&a=british

(3) John Townsend, Nguyễn Tuấn Vũ dịch (2013). Vật Lý ngớ ngẩn. Tr.10.

(4) Noah Tavlin, TED-ed (2015). How false news can spread: http://ed.ted.com/lessons/how-false-news-can-spread-noah-tavlin

 

Trương Thị Thanh Tuyền - Khoa Lí luận Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh

 

Responsive image
 

 

các tin khác